LEW TOLSTOJ - WOJNA I POKOJ ROK 1812
12 czerwca sily Europy Zachodniej przekroczyly granicy Rosji i zaczela sie wojna.
Dokonaly sie wydarzenie sprzeczne z rozsadkiem czlowieka i jego natura.
Powiem stanowczo,
musicie mnie puscic do wojska, poniewaz nie moge postapic inaczej.
Ot, zolnierz! Glupota. Zostaw te mrzonki trzeba uczyc sie ot, co.
Fiedia Obolenski mlodszy, a jedzie do wojska.
A glowny problem w tym, ze i tak nie moge sie uczyc, kiedy...
kiedy Ojczyzna w niebezpieczenstwie
Piotrze! Mowie Ci, zamilcz! - A ja Wam mowie.
Piotr Kirylycz to samo powie. - A ja powiem, ze to bzdura.
Jeszcze mleko na ustach nie wyschlo, a juz do wojska chce.
Wladco Nieba i Panie! Wezmij zbroje i tarcze i wstan nam na pomoc,
aby hanba i srom spadly na tych, co zywia niedobre zamysly
Zas aniol Twoj potezny niech ich zniewazy i wygna,
Porazi wrogow naszych i obali ich jak najszybciej.
Car! Batiuszka! Car!
Hura! Ktory to Car? Hura!
Kutuzow, oprocz przykrosci, nic nie robil dla cara.
Czyz mozna wyznaczyc na glownodowodzacego, czlowieka,
ktory nie moze dosiasc konia, zasypia na radach wojennych,
Czlowieka dziwnych obyczajow?
Nie mowie o jego cechach jako generala.
Czy w takiej chwili mozna wyznaczac na glownodowodzacego czlowieka zniedoleznialego i slepego?
Dobry bedzie slepy general! Niczego nie widzi.
W ciuciubabke sie bawic.
Wojska nasze walcza jak nigdy. Ale los armii i Ojczyzny w rekach
dobrego ministra lecz zlego dowodcy.
Barklaj jest powolny, cala armia przeklina go na smierc. Francuzi juz w Witebsku...
Po 4 dniach marszu moga dotrzec do Smolelenska, byc moze oni juz tam dotarli.
Co Pan o tym mysli, Ksiaze?
Moze zdarzyc sie, ze dzialania wojenne tak przybliza sie do nas...
Dzialania wojenne! Ja mowie, ze teatrem wojny jest Polska
i dalej jak do Niemna nieprzyjaciel nie dotrze
Utopi sie w blotach Polski.
- Ale w liscie mowi sie o Witebsku. - A, w liscie? Tak, Tak...
On pisze, ze Francuzi rozbici. Przy jakiej rzece?
Ksiaze o niczym takim nie pisze.
Niescie wszystko, chlopcy!
Bierzcie wszystko! Niescie wszystko!
Sam podpale! Nie dostanie sie diablu!
Wszedzie wydawalo sie mu nie dobrze,
lecz najgorsza byla jego osobista kanapa.
Na kanapie tej czul sie bardzo zle, prawdopodobnie, przez zle mysli,
ktore go nawiedzaly, jak na niej lezal.
Nie tak, nie tak!
Przeklenstwo, nie ma spokoju!
Tak, bylo jeszcze cos bardzo waznego, o czym myslalem w lozku.
Zasuwy? Nie, o tym powiedzialem. Nie, cos takiego co bylo w salonie.
- Tiszka! O czym byla mowa podczas obiadu? - O ksieciu Michale.
Milcz, wiem. List od ksiecia Andrzeja.
Francuzi w Witebsku. A po czterech przemarszach moga dojsc do Smolenska.
Moze juz tam sa.
Tiszka!
Nie, nie trzeba, nie trzeba
Dusza boli.
Dusza, dusza boli!
Wszystkie mysli! O tobie... mysli
Wzywalem Ciebie cala noc...
Gdybym byla wiedziala... Balam sie wejsc.
Nie spalas? Nie, nie spalam.
Kochana, dlaczegos nie przyszla?
Dzieki ci... coreczko serce... Za wszystko
Przebacz, dziekuje, przebacz
- Zawolajcie Andriusze. Dostalam od niego list.
- Gdzie on? - W armii, w Smolensku
Tak, zginela Rosja. Zgubili ja!
Znowu probuje spiewac. Przecie to jakies zajecie.
To znakomicie.
Jestem dzis taka szczesliwa. Nicolas otrzymal Krzyz swietego Jerzego.
Jestem z niego taka dumna.
- Ale nie chce pani przeszkadzac. - Czy to zle, ze spiewam?
Nie... Dlaczegoz by? Przeciwnie... Ale czemu Pani mnie pyta?
Sama nie wiem, ale nie chcialabym zrobic nic co by sie Panu moglo nie podobac.
Ufam Panu we wszystkim. Pan nie wie, jak duzo dla mnie znaczy,
i jak wiele Pan dla mnie zrobil!
Widzialam w tym rozkazie, ze Bolkonski znow sluzy w wojsku. Jak Pan sadzi,
Czy przebaczy mi kiedykolwiek? Nie bedzie zywil do mnie urazy?
Jak Pan sadzi? - Sadze, ze nie ma, czego przebaczac.
Gdybym ja byl na jego miejscu... - No tak Pan, Pan to, co innego.
Szlachetny, wielkoduszny, nie znam lepszego od Pana czlowieka.
Gdyby Pana nie bylo wowczas, a i teraz takze, nie wiem co by sie ze mna stalo...
Dlatego, ze...
- Musze pojechac do domu - Dlaczego Pan wyjezdza?
Dlaczego co... Mam do zalatwienie kilka spraw
Dlaczego? Dlaczego? Nie...
Prosze powiedziec...
Znacie panstwo wielka nowine? Kutuzow jest feldmarszalkiem.
Koniec wszelkiej niezgody. Jestem szczesliwy. Tak zadowolony, wreszcie. Odpowiedni czlowiek.
- Ale, ksiaze, powiadaja, ze jest slepy? - Glupstwo, widzi tyle, ile trzeba.
To jeden z najmadrzejszych ludzi, ksiaze Kutuzow. Znam go od dawna.
Jedzie, jedzie!
Z takimi zuchami ciagle sie cofac i cofac!
A, witaj, ksiaze, witaj serdenko, Chodz.
Wezwalem cie, zeby zostawic przy sobie.
Bardzo jestem wdzieczny waszej dostojnosci, ale obawiam sie, ze juz sie nie nadaje do sztabu.
Przywyklem do pulku, polubilem oficerow i zdaje sie, ze ludzie mnie tez polubili.
Zal by mi bylo porzucac pulk.
Jesli sie wyrzekam zaszczytu pozostawania przy Was to prosze mi uwierzyc...
Szkoda. Bylbys mi potrzebny. Ale masz racje. Nie tutaj potrzebni nam ludzie.
Inne by byly pulki, gdyby wszyscy doradcy sluzyli w pulkach, jak Ty.
Pamietam ciebie spod Austerlitz. Pamietam ze sztandarem...
Doradcy, doradcy...
Doradcow zawsze duzo, a ludzi brakuje.
Wszystko byle predko, a to predko wychodzi na dlugo.
Twierdze zdobyc nie trudno, trudno jest wojne wygrac.
A do tego potrzebna jest cierpliwosc i czas.
Kamienskij poslal zolnierzy na Ruszczuk a ja... cierpliwosc i czas
I zdobylem wiecej twierdz niz Kamienskij,
I zmusilem Turkow, by konskie mieso jedli. Daj czas i Francuzi tez beda.
Wierz memu slowu - beda jedli konine!
Jednak trzeba bedzie przeciez przyjac bitwe.
Trzeba bedzie, jesli wszyscy tego beda chcieli. Nic sie nie poradzi.
Badz zdrow przyjacielu. Idz z Bogiem swoja droga.
Wiem, ze Twoja droga to droga honoru.
Pamietaj, ze serdecznie bole nad Twoja strata i zem dla ciebie nie jego dostojnosc,
nie ksiaze i glownodowodzacy, a ojciec.
Coz, czy tu nas poloza, czy az do Moskwy?
Dzisiaj to nie tylko zolnierzy, ale nawet chlopow widzialem!
Calym narodem chca sie zwalic; wiadomo - Moskwa.
- Pan Hrabia! Skad sie Pan tu wzial? - Och chcialem zobaczyc...
- O tak bedzie, na co popatrzyc. - To straszne...
To, z dnia wczorajszego, do pozna na Szewarodzinskiej reducie bili sie.
Duze straty, a i Szewardunskij kurgan oddali
Chce prosic, ja tez mam zamiar wziac udzial w bitwie
Jeszcze chcialem Pana zapytac, gdzie jest pozycja - Pozycja? To juz nie moja specjalnosc.
Minie Pan Tatarinowo, wejdzie na kurhan. Stamtad widac.
Odprowadzilbym pana, ale gnam do dowodcy korpusu.
Jak u nas? Jutro bitwa:
Jest sto tysiecy wojska trzeba, co najmniej liczyc na 20 tysiecy rannych
A my nie mamy ani noszy, ani lozek, ani lekarzy nawet na 6 tysiecy.
Jest 10 tysiecy wozow, a trzeba drugie tyle: no i rob, co chcesz.
Francuzow bedzie straszyc.
Jakby dochtor!
Uczucie potrzeby ofiary i cierpienia przy poczuciu ogolnego nieszczescia
przyciagaly Piera do nadchodzacej bitwy.
Pozwoli pan, ze zapytam, co to za wies przed nami?
- Borodino. - Tam sa nasi? Tak, a tam dalej Francuzow widac.
- Gdzie? Golym okiem widac
- A tam? - To nasi. - A tam? - To znow on.
- Czys pan przypadkiem nie doktor? - Nie, ja tak sobie...
Niosa Matuchne! Oredowniczke!... Iwerska! - Matke Boska Smolenska.
Przeswieta Bogurodzico, ratuj nas!
Chwala Ojcu i Synowi i Duchowi swietemu!
Teraz i zawsze i na wieki wiekow. Amen!
Jako pod niezachwiany mur i zjaw sie dla,
Ochrony bozej Bogurodzico...
Nie mamy innej pomocy...
W Tobie cala nasza nadzieja...
I Toba chelpimy sie...
Wiedzial, ze jutrzejsza bitwa musi byc najstraszniejsza
ze wszystkich, w ktorych bral udzial i mozliwosc smierci po raz pierwszy w zyciu
przedstawila mu sie wyraziscie, po prostu i groznie.
Ojczyzna, zguba Moskwy. A jutro zabija mnie...
Po coz ta proba, kiedy mnie juz nie ma i nie bedzie?
Wiec dla koga ta proba?
Powstana nowe warunki zycia ale ja nie bede o nich wiedzial, bo mnie nie bedzie.
Nigdy wiecej nie bedzie.
Lewe skrzydlo batalionu przesunac blizej wsi Siemienowska.
Jaki los sprowadza? Nie spodziewalem sie.
Przyjechalem... No... wie Pan... przyjechalem
Interesuje mnie... Chce zobaczyc bitwe.
Jak tam moi, przyjechali wreszcie do Moskwy?
Przyjechali. Julie mowila mi.
Pojechalem do nich, ale nie zastalem. Wyjechali pod Moskwe.
Mnie udalo sie objechac linie naszych wojsk.
Nie jestem wojskowy, ale co nieco zrozumialem ogolna sytuacje.
Wydaje mi sie, ze nasze lewe skrzydlo slabe, a prawe rozciagniete.
- Tak wiec zrozumiales dyslokacje wojsk? - To znaczy, co?
- Sukces nigdy nie zalezal i nie bedzie zalezal ani od pozycji,
ani od uzbrojenia, ani nawet od liczby wojsk;
a juz najmniej od pozycji. - A zatem od czego?
Od tego uczucia, ktore jest we mnie, w nim, w kazdym zolnierzu.
Dlaczego przegralismy bitwe pod Austerlitz? Przez polozenie wojsk? To bzdura.
Nie mielismy sie, o co bic, pragnelismy jak najszybciej opuscic pole bitwy.
A co nas czeka jutro? Dla mnie jutro tak sie przedstawia:
100-tysiecy rosyjskich i 100-tysiecy francuskich wojsk spotka sie, by sie bic
i ten, ktory bedzie sie bil zazarcie i mniej bedzie sie oszczedzal, ten zwyciezy.
Jutro, cokolwiek sie zdarzy, my bitwe wygramy.
Tak prosze ksiecia, szczera prawda, co sie teraz oszczedzac!
Prosze mi wierzyc, zolnierze nie chcieli wodki pic. "Nie taki dzien" powiadaja.
Tak, przeniesc w przestrzen...
W przestrzeni w £ysych Gorach pozostal ojciec, i syn, i siostra.
Oni cala Europe oddali jemu i przyszli nas uczyc. Wspaniali nauczyciele!
Wiec ksiaze mowisz, ze jutrzejsza bitwa bedzie wygrana?
Gdybym mial wladze, nie bralbym jencow.
Francuzi zrujnowali moj dom i ida rujnowac Moskwe.
Zniewazyli mnie i zniewazaja w kazdej sekundzie. To mi wrogowie.
To wedlug mojego pojecia przestepcy. I tak samo mysli Timochin i cala armia!
Trzeba ich karac! Grabia cudze domy,
Zabijaja dzieci i mowia o zasadach prowadzenia wojny
Nie brac jencow, a zabijac ich i walczyc na smierc!
Wojna to nie kurtuazja, lecz najohydniejsza rzecz. To trzeba rozumiec.
Te okrutna koniecznosc nalezy traktowac surowo i powaznie.
Odrzucic klamstwo i jesli wojna - to wojna, a nie zabawka.
Zejda sie, jak jutro, aby zabijac sie wzajemnie, zrania dziesiatki tysiecy ludzi
a potem beda odprawiac dziekczynne modly za to, ze zabili duzo ludzi
i beda glosic zwyciestwo, mniemajac, ze im wiecej ludzi zginelo,
tym wieksza zasluga. A temu kto wiecej zabil ludzi
daja wielka nagrode. Ze tez Bog patrzy stamtad i slucha ich!
Ach, moj drogi, jak ciazy mi zycie w ostatnich czasach.
No, ale juz niedlugo.
- Wracaj, wracaj, trzeba wyspac sie przed bitwa.
Zegnaj. Zobaczymy sie albo i nie...
Wiem, ze to nasze ostatnie spotkanie
Wracaj, moj drogi, Chrystus z Toba!
Batalion naprzod marsz!
- Przywiezcie skrzynie! Pociski, dawaj pociski!
Badz Pan laskaw usunac sie z drogi tutaj nie wolno stac.
Ze tez to pan sie nie boi!
- A ty sie nie boisz? A niby jak? Przeciez ona nie ma litosci.
Trzepnie, bebechy wypruje. Trzeba sie bac!
To nasza zolnierska rzecz. Ale ze pan, to dziwne.
Brawo! Brawo!
Dywizjon, szeregami marsz!
- Jak Rosjanie? - Stoja na pozycjach, Wasza Cesarska Mosc.
Nie maja dosyc? No to dajcie im jeszcze.
Nie tu! Do piechoty.
Znajoma?
Bardziej w prawo
Czwarta i piata po piechocie kartaczem - laduj!
Oj, naszemu panu o malo kapelusza nie stracila.
Ech, jaka niezgrabna!
Osmiele sie zaproponowac sniadanie.
Mam nadzieje, ze teraz moge juz pogratulowac Waszej Wysokosci zwyciestwa.
Dziesiata, laduj!
Pierwsza, ognia!
Zostalo tylko osiem ladunkow. Czy mamy dalej strzelac?
Kartacze!
Flesze odbity u wroga. Ksiaze Bagration ranny.
Jedz do ksiecia Piotra Iwanowicza i dowiedz sie szczegolowo o wszystkim.
Wasza wysokosc!
Pulk ksiecia Andrzeja byl w rezerwie.
Nie biorac udzialu w bitwie pulk stracil 1/3 ludzi.
Prosze dac rozkaz zatrzymania ludzi.
Pierwszy batalion - stoj!
Bardziej w lewo, lewo, lewo.
Panie pulkowniku, nie mamy wiecej pociskow.
Biegnij na tyly i przynos skrzynie.
Ja pojde!
Prosze wydac rozkaz, zeby sie nie skupiali.
Uwaga!
Czyzby to byla smierc? Ja nie moge, ja nie chce umierac.
Kocham zycie! Kocham te trawe, ziemie, powietrze!
Bracia!
Stac! Stac!
Marsz! W rozsypke!
Wszystkie punkty naszej pozycji w rekach nieprzyjaciela, odbic nie sposob,
bo nie ma wojska, zolnierzy uciekaja i nie mozna ich zatrzymac.
Uwazalem, ze nie mam prawa ukrywac przed wasza dostojnoscia tego, co widzialem...
Wojska w calkowitym nieladzie.
Jak pan smie!
Moj panie, jak smiesz mowic to mnie!
Nic pan nie wiesz!
Nieprzyjaciel jest odparty na lewym skrzydle, a na prawym pokonany.
Jeslis, Pan, zle widzial, to nie pozwalaj sobie mowic tego, czego nie wiesz.
Prosze przekazac gen. Barclle moj zamiar atakowania nieprzyjaciela.
Nieprzyjaciel pokonany!
I jutro go popedzimy ze swietej ziemi rosyjskiej.
Rajewski, oto moj bohater!
Wojska twardo stoja na swoich pozycjach. Francuzi nie maja odwagi atakowac dalej.
Kajsarow! Siadaj i pisz rozkazy na jutro.
A ty jedz wzdluz linii frontu i oznajmiaj, ze jutro atakujemy.
Ale tego samego wieczoru i nazajutrz zaczely jedna po drugiej przychodzic wiadomosci
o nieslychanych stratach, o stracie polowy armii
Totez nowa bitwa okazala sie fizycznie niemozliwa.
Moj Boze? Co to? Dlaczego on tu?
I nie tylko tej jednej godzinie i w owym jednym dniu byly zamroczone rozum i sumienie tego czlowieka.
Ktory dzwigalo na sobie ciezar wiekszy niz inni uczestnicy tych wydarzen,
niosacego na sobie ciezar wszystkiego, co sie wydarzylo
ale nigdy, do konca zycia, nie mogl pojac ani dobra,
ani piekna, ani prawdy nie pojmowal tez znaczenia swych postepkow,
ktore byly zaprzeczeniem dobra i prawdy, zbyt daleko od wszystkiego
co ludzkie, aby mogl pojac ich znaczenie.
Nie mogl wyrzec sie swych postepkow, slawionych przez polowe swiata
Musial wiec wyrzec sie prawdy i dobra, i wszystkiego co ludzkie.
Dosyc, ludzie, przestancie, opamietajcie sie, co robicie!
Ludzi znuzonych, z tej i tamtej strony, jely nawiedzac jednakie watpliwosci
Czy musza jeszcze tepic sie wzajemnie.
Zabijajcie, kogo chcecie, robcie co chcecie, ale ja juz nie chce.
Jednak jakas niepojeta sila nadal nimi kierowala
I nadal dokonywalo sie to straszne dzielo,
ktore dokonuje sie wbrew woli ludzi.
Zwyciestwo moralne, to takie ktore przekonuje przeciwnika
o moralnej wyzszosci wroga i wlasnej bezsilnosci.
Takie pod Borodino bylo po stronie rosyjskiej.
Bezposrednim skutkiem bitwy borodinskiej
byla niczym niespowodowana ucieczka Napoleona z Moskwy
kleska piecsettysiecznej armii i kleska napoleonskiej Francji
na ktora pod Borodino po raz pierwszy spadla dlon
silniejszego duchem przeciwnika.
KONIEC CZESCI TRZECIEJ